Ayətullah Cavadi Amuli buyurur: İmam Səccad (ə) Şam şəhərinin minbərində dediyi sözlər göstərir ki, məsulları (ə) ibadətlərin hikmətinə yetmişlər. Həzrətin çıxışının bir hissəsində deyilir: “Mən Məkkə və Minanın oğluyam. Mən Zəmzəm və Səfanın oğluyam”.[1]
Burada “Məkkə və Minanın oğluyam” ifadəsinin mənası “Məkkə və Minada yerinə yetirilməsi gərəkən ibadətlərə çatmışam, o ibadət məni bura çatdırıb” dəməkdir. Bunun mənası o deyil ki, mən Məkkə və Mina torpağının oğluyam. Məsələn, sadəcə Minada yaşayan və oranın əhalisi Minanın oğlu sayılmazlar. Dinin diri qalmas, üçün qurban verənlər Minanın oğludurlar. Hüseyn ibn Əli (ə) bu səfərdə Məkkədən döndü, Məşər, Mina və Ərəfata getmədi, Minada qurban kəsmədi, zilhiccə ayının onundan qabaq Məkkədən Kufəyə tərəf hərəkət etdi. İmam Səccad (ə) da Minaya getmədi, qurban kəsmədi. Buna baxmayaraq İmam “Mən Məkkə və Minanın oğluyam” deyir.
Allahın dininin qorunması üçün ən üstün fədakarlığı edən, şəhid olan kəs qurbanlığın əsl həqiqətinə çatmışdır. O Minaya getməsə də Minanın oğludur.
Allah-Təala qurbanlığın hikməti barədə buyurur: Bu qurbanlığın bir zahiri tərəfi vardır, bir də batini. Onun zahiri Allaha çatmaz, batini isə, əksinə Allaha yetişər:
لَنْ يَنَالَ اللَّهَ لُحُومُهَا وَلَا دِمَاؤُهَا وَلَٰكِنْ يَنَالُهُ التَّقْوَى
“Allaha əsla onların əti və qanları çatmaz, əksinə Ona sizin tərəfinizdən təqva çatar”.[2]
Deməli burada təqva ibadətin hikmətidir.
Cahiliyyət dövründə qurbanlıq kəsən zaman heyvanın ətindən bir parça kəsib Kəbə evinin divarından asar, qanından bu divara sürtərdilər ki, qurbanlıq qəbul olunsun. Lakin İslam bu işin üzərindən xətt çəkdi. Nəticədə həqiqi olaraq ibadətin batininə çatan və onun ən son hikmətini əldə etməyə səy edən təqvalı insan Allaha çatar.
[1] «Bihar» cild 45, səh. 149; «Təzkirətul-xəvas» səh. 149.
[2] «Həcc» surəsi, ayə 37.
